Een leven lang....
Zoeken
Keiharde documentaire niet meer dan grove seks-toer; Cremer struikelt over zichzelf ; Veelbelovend begin verdrinkt in wellust van puber
Schrijver Cremer, Jan
Titel Made in U.S.A.
Jaar van uitgave 1969
Bron Algemeen Dagblad
Publicatiedatum 31-01-1969
Recensent Anton Deering
Recensietitel Keiharde documentaire niet meer dan grove seks-toer; Cremer struikelt over zichzelf ; Veelbelovend begin verdrinkt in wellust van puber

De nieuwe Jan Cremer is uit! Niet meer als een Ik Jan Cremer, maar als Made in U.S.A.. Ook niet meer bij de uitgever van de eerste twee boeken, de Amsterdamse Bezige Bij, maar bij de uitgeverij Bruna uit Utrecht, die van te voren ongezien al een lief sommetje aan harde guldens in Jans nieuweling durfde stoppen. In de hoop natuurlijk, dat het wel weer een onverbeterlijke bestseller zal worden. Wij kunnen die hoop niet delen.
Made in U.S.A. mag dan in Amerika spelen, het is voor een groot deel een herhaling van Cremers overbekende stuntwerk op de seks-toer. Wij kunnen ons nauwelijks voorstellen dat daar andere belangstelling voor te vinden is dan die van pubers, die met rooie oortjes de vieze woordjes en dito bladzijden opzoeken, of die van uitgedroogde mannetjes die niet meer over hebben dan deze seks-op-papier.
Jan Cremer, die enkele jaren geleden aan één omslag genoeg had, waarop hij als motorduivel onze literatuur binnenstormde, heeft zijn nieuwe boek verpakt in vijf kleurige omslagen. De auteur paradeert daarop achtereenvolgens als een jonge uitgave van Uncle Sam, als glamour-superman, als cowboy, als bodybuilder en als vrijheidsbeeld.
De binnenkanten van die omslagen heeft hij laten versieren met colaflesjes, Amerikaanse vlaggen en dollartekens. Want, zo blijkt uit de inhoud, na een verblijf van drie jaar zijn de Verenigde Staten van Amerika voor Jan Cremer niet meer dan het land van geld, misdaad en seks.

Ontroerend
'Ik moest en zou naar Amerika, al was het alleen maar om de cowboys tegen de Indianen te helpen of met Doris Day te trouwen,' vond de Jan Cremer uit 1945, die toen als vijfjarige dagelijks zijn hand door de traliehekken van de als kazerne in gebruik zijnde school stak om er de resten van de Amerikaanse soldatenmaaltijden te bedelen.
Met die kinderherinnering begint Jan Cremer zijn boek. En hij bewijst dan zijn schrijftalent en zijn vermogen zijn lezers onmiddellijk in de ban te krijgen. Met ontroerende eenvoud zijn die herinneringen neergeschreven, twintig jaar later als hij per vliegtuig Amerika binnenvliegt.
Even eenvoudig, in beeldende korte zinnen, beschrijft hij in enkele tientallen bladzijden zijn kennismaking met New York. Een veelbelovend begin, dat de belangstellende lezer inderdaad een 'keiharde documentaire' over mensen en toestanden in de Verenigde Staten doet verwachten.

Wilde fantasie
Helaas, het duurt niet lang of de bekende Jan Cremer komt los op de brutale sekstoer. Het verschil met de vorige boeken is dat het nu meestal niet Jan zelf is - op enkele vluchtige avontuurtjes na - die de overdaad aan erotiek ten toon spreidt. Hij laat nu in wilde fantasie de Amerikaanse mannetjes en vrouwtjes op elkaar los.
De korte hoofdstukjes, waarin die seksuele acrobatiek, met fantasie en puberachtige wellust wordt beschreven, worden voor in het boek aangekondigd met op verkoop gerichte stunttitels als 'Pudding en instant-sex', 'In de keuken van de hel', 'Over de Zwarte Gesel, Sjarretelgordels & Nylonkousen', 'Felrode Rozenknoppen & Lichtroze Tepels' enzovoorts.

Kazernetaal
'Alles kan' zegt Cremer ergens in zijn boek, en zijn fantasie is dan groot genoeg om in dik tweehonderd bladzijden kazernetaal te vertellen, hoe rot die Amerikanen met hun geld, hun cocacola en hun moord en seks wel zijn. Hij heeft blijkbaar van Amerika niet meer gezien dan onder meer de manier, waarop pornografische films worden gemaakt, in motels juffies voor de nacht worden aangeboden en in sinistere theatertjes wordt gestripteased. Ook heeft hij blijkbaar een uitgebreide studie gemaakt van de ontelbaar vele soorten 'vieze blaadjes' die er te koop zijn. Bladzijden lang somt hij de inhoud van die sekspapieren op.
Als zijn pen tekort schiet, zoals hij zelf aankondigt: 'Met geen pen te beschrijven', onderbreekt hij zijn verhaal over de borsten van de Amerikaanse vrouw met veertien pagina's gerasterde foto's van die vrouwelijke onderdelen.
'Dit boek moest geschreven worden. Ik kon niet langer zwijgen,' schreeuwt Jan Cremer het uit. Dat zal dan wel zo zijn, maar voor ons had hij rustig zijn mond mogen houden. Wat hij aan feiten uit het Amerikaanse leven geeft is niet nieuw, zij het soms wel verrassend oorspronkelijk door de manier waarop hij met cijfers, krantenberichten en televisiereclames tussen zijn teksten door goochelt.

Bedverhalen
Wat hij fantaseert uit de Amerikaanse hel van verderf komt te duidelijk uit de koker van een Jan Cremer, die nog altijd plezier schijnt te hebben in sterke bedverhalen. Al blijkt hij nu al het stuntwerk niet meer zelf te verrichten, doch het over te laten aan de Amerikanen van zijn fantasie.
Lezing van Made in U.S.A. heeft ons aan de kant geplaatst van H. Kaleis, die als jurylid voor de Amsterdamse prozaprijs weigerde mede te werken aan de 'Jan Cremer verdwazing' en de waardevervalsing, die sommige literatoren bedrijven door de naam van Cremer in een naam te noemen met die van James Joyce, Cellini, Multatuli en Nabokov.